Wat sê dit van ons hier?

Die geval Brandon Huntley het die afgelope week ’n klomp bespreking ontlok.

Dié Kapenaar het asiel in Kanada gekry nadat hy aangevoer het daar word teen hom as ’n wit Suid-Afrikaner gediskrimineer en dat sy lewe – as ’n wit mens – in Suid-Afrika in gevaar is.

Selfs die Suid-Afrikaanse regering en die ANC het ingespring met verklarings.

In die algemeen is die kritiek – amptelik en om etenstafels – teen Huntley dat hy dinge oordryf en selfs dat hy dalk ’n bietjie spekskiet oor wat met hom gebeur het. Hy sê hy is verskeie kere beroof en by geleentheid het swart rowers hom ’n “wit hond” en ’n “setlaar” genoem.

Hy het ook gesê regstellende aksie en swart ekonomiese bemag­tiging diskrimineer teen hom as ’n wit Suid-Afrikaner.

Dit lyk my hier is ’n paar dinge wat geskei moet word.

In die eerste plek is Huntley ’n individu wat in Kanada ’n regs­bevinding in sy guns gekry het. So iets is niks om oor huis toe te skryf nie.

Hy is ook iemand wat permanente verblyf in ’n ander land gekry het. Dis ook niks om oor te praat nie.

Wat wel die woord-lawaai veroorsaak, is die redes hoekom hy die bevinding in sy guns gekry het. Dis waaroor alles gaan.

En dan moet ’n mens ook nog twee ander goed skei. Dit is die Kanadese en die Suid-Afrikaanse konteks. Die Kanadese owerheid het in ’n Kanadese konteks gekyk na wat hy aangevoer het, nie ’n Suid-Afrikaanse konteks nie. Die Kanadese owerheid was duidelik geskok. Dís die Kanadese se saak.

Wat ons raak, is die Suid-Afrikaanse konteks. Huntley is nou landuit, maar hy los ons met woede – dié kant toe of daai kant toe – oor óns konteks.

En hier is die vraag – so lyk dit my – of wat hy sê die waarheid is. Met ander woorde: Is die Kanadese reg om so geskok te wees deur wat na bewering hier aangaan?

So, is dit geloofwaardig dat iemand uitstaan in Suid-Afrika vanweë sy wit vel? Ek sou sê dit is.

Is dit moontlik dat iemand sewe keer beroof kan word én dat ’n nabye familielid vermoor kan word? Ek dink dit gebeur.

Is dit moontlik dat iemand rassisties beledig kan word in ’n rooftog of aanval? Daar is sulke gevalle geboekstaaf.

Is swart ekonomiese bemagtiging en regstellende aksie diskriminerend teenoor wit mense? Baie sê so. Sommige praat uit ervaring.

Wat Huntley sê, resoneer by baie Suid-Afrikaners, lyk dit my.

En hier is ’n belangrike punt: By álle soorte Suid-Afrikaners.

Swart, wit, bruin, Indiër en Chinees word te gereeld beroof en met geweld seergemaak.

Ons almal beleef van tyd tot tyd rassisme. Wit op swart, swart op wit, swart op Indiër, Indiër op swart, bruin op wit, wit op bruin, bruin en swart op mekaar?.?.?. noem maar op. Ons het hier te doen met die moderne nie-rassigheid van die reënboognasie: Misdaad en belediging ontsien niemand nie.

En vir my lyk dít na die hart van die kwessie. Dit is die soeklig wat die Huntley-geval op ons as ’n land gooi: Hier is te veel misdaad en te veel geweld. Dit gaan ons vernietig.

Suid-Afrika is ’n land wat inherent rassespanning het. Dit is omdat ons soveel etnisiteite hier bymekaar is – met ’n bietjie te min hulpbronne op die oomblik.

En as misdaad en geweld in so ’n konteks tier, veroorsaak dit ’n klomp slegte goed, waarvan een rassisme is. ’n Ander naam daarvoor kan wees: “etniese verskille wat met geweld en onregmatige ontnemings onderstreep word”.

En vanuit die wit gemeenskap, voeg dié stukkie by: Die manier waarop regstelling en ekonomiese bemagtiging gedoen word, word as onbillik diskriminerend ervaar.

Hou op om Huntley te probeer bykom. Hy is nou by die Kanadese. Dalk gelukkiger, dalk nie.