Chaskalson wys vinger na ANC

Die regering moet aanvaar dis die taak van die howe om toe te sien dat die oppergesag van die Grondwet altyd die botoon voer.

Só het oudhoofregter Arthur Chaskalson op ’n regsbyeenkoms by die Universiteit van Kaapstad gesê.

Hy het in baie beskaafde taal ’n onverbloemde vingerwysing na die ANC en die regering gemik om die howe toe te laat om hul werk ingevolge die Grondwet en sonder vrees te kan doen.

Al is die regering en selfs sy beleid in die konstitusionele hof of ander howe onder die soeklig, moet die regering aanvaar dis die howe se taak om die opper­gesag van die Grondwet te beskerm.

As kritici wat die Grondwet die skuld gee vir ’n te stadige transformering van die regbank ’n regsorde wil hê soos dié in die apartheidsera – waarin menseregte nie gewaarborg word nie en waar die parlement die oppergesag is en nie die Grondwet nie – “moet hulle so sê sodat ’n verstandige, openbare debat oor sulke sake kan plaasvind”.

“Gegewe die land se geskiedenis sal transformasie altyd moeilik wees.

“Daar is egter geen rede om die howe die skuld daarvoor te gee nie.”

Chaskalson het pres. Jacob ­Zuma by die naam genoem en verwys na ’n toespraak waarin Zuma gesê het die uitvoerende gesag het die eksklusiewe diskresie om oor regeringsbeleid te besluit.

“Dit is korrek dat die uitvoerende gesag oor beleid besluit, maar dit is net die helfte van die verhaal.

“Die ander helfte is dat regeringsbeleid met die Grondwet versoenbaar moet wees.

“As dit nie is nie, is dit die plig van ’n hof om so te sê en die beleid ongeldig te verklaar.”

Diegene wat politieke mag uitoefen, hou nie daarvan dat die howe wigte en teenwigte ten opsigte van hul besluite gebruik nie, maar dit is juis wat in ’n grondwetlike demokrasie vereis word, het Chaskalson bygevoeg.

Hy het verwys veral na eiendomsreg in die lig van grondhervorming en gesê die Grondwet waarborg nêrens ’n beleid van “gewillige verkoper; gewillig koper nie”.

Maar, het hy gesê, die Grondwet maak voldoende voorsiening vir die onteiening van grond vir grondhervorming en die regering kan maklik “’n redelike grondverdelingsbeleid aanvaar”.

Die ANC-jeugliga het in die laaste maande sterk voorspraak gemaak vir ’n beleid wat die regering die reg gee om mense te dwing om hul grond aan die staat te gee, ondanks die grondwetlike proses waarna Chaskalson verwys het.