‘Maak al die tronke se deure oop!’

Die voortgesette oplegging van vonnisse van tronkstraf in Suid-Afrika is weens die toestande in tronke onregmatig en regtens onverdedigbaar.

Voorts is alle mense in tronke geregtig op onmiddellike vrylating, het adv. Caryl Verrier van die Johannesburgse balie bevind.

Haar ondersoek en bevindinge is in die jongste uitgawe van advocate, kwartaalblad van die advokatuur, gepubliseer.

Verrier verwys na verskeie ondersoeke na toestande in tronke wat onder meer regter Nathan Erasmus in 2007 gedoen het. Erasmus was toe waarnemende regter-inspekteur van gevangenisse.

Verrier weeg die bevindinge in die Erasmus-verslag op teen die bestaande wetsbepalings wat op tronke van toepassing is, asook die Grondwet.

“Dit is onregmatig vir ’n hof om enigiemand tronk toe te stuur omdat die toestande waarin mense in Suid-Afrika in stryd met die Grondwet aangehou word op ‘wrede, onmenslike en vernederende straf’ neerkom.”

Om dieselfde rede is daar regtens geen rede hoekom mense wat tans tronkstraf uitdien, nie dadelik vrygelaat behoort te word nie.

Verrier het veral drie aspekte van gevangesetting uitgelig: verblyf, mediese behandeling en voedsame kos.

Wat verblyf betref, verwys sy onder meer na ’n bevinding van Erasmus dat talle gevangenes minder as 1,2m² – of die spasie wat ’n gewone kantoorlessenaar inneem – het “waar hulle moet slaap, eet en 23 uur per dag moet deurbring”.

“Die staat skend dus die bepalings van art. 7 van die Wet op Korrektiewe Dienste en art. 35 van die Grondwet, wat albei vereis dat tronke ‘voldoende akkommodasie’ moet verskaf.”

Wat voedsame kos betref, sê Verrier ondersoeke het bewys dat gevangenes nie die vereiste hoeveelheid voedsame kos per dag kry nie.

Mediese sorg in tronke is in ’n krisis en die staat oortree “blatant” die bepalings daaroor in sowel die Grondwet as die Wet op Korrektiewe Dienste.

Daarbenewens, sê Verrier, voldoen tronkstraf in Suid-Afrika nie aan die drie vernaamste elemente by vonnisoplegging nie.

Een is straf, maar ondersoeke bewys dat tot 94% van gevangenes ná hul vrylating weer oortree.

Wat vergelding betref, ervaar net die publiek vergelding met tronkstraf omdat die publiek die geldelike las van gevangenes dra. Ook rehabilitasie misluk jammerlik, sê sy.

- Beeld