Johannesburg Verander Area
  • Vandag

    24°C / 12°C

    Wind 11km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 34%

  • Dinsdag

    22°C / 12°C

    Wind 17km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 32%

  • Woensdag

    20°C / 10°C

    Wind 17km/h

    Reënval 1.2mm

    Humiditeit 44%

  • Donderdag

    21°C / 8°C

    Wind 15km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 24%

  • Vrydag

    21°C / 9°C

    Wind 15km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 25%

  • Saterdag

    22°C / 8°C

    Wind 13km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 27%


BOEKE

Pessimistiese blik op aarde se toekoms bied nie volle prentjie

neil cochrane
Sondag 19 Mei 2013

Die aarde word gelykgestel aan die verlamde man by Betesda. Die verskil is dat die water by die nuwe Betesda stil is – die kans dat ’n wonderwerk die aarde gaan red, is maar skraal.

Bleek planeet 
Dolf van Niekerk
PROTEA, R150
Die jongste digbundel van Dolf van Niekerk sluit aan by ’n gegewe wat veral in die laaste tyd hoogty vier in die Afrikaanse poësie – ekobewustheid.
Dit figureer onder meer in die onlangse werk van Johann Lodewyk Marais, Martjie Bosman en Susan Smith, hoewel omgewingspoësie (of groen poësie) reeds sedert die 1980’s ’n belangrike rol in die Afrikaanse poësie speel.
Suiwer natuurpoësie wat grootliks handel oor natuurbelewing of die mens-natuur-verhouding is eie aan die poësie van die Dertigers. Reeds vroeër lê ’n pioniersteks soos “Winternag” van Marais ’n stewige fondament vir latere natuurverse. Verder is dit ’n tema wat deur die eeue in die meeste poësiesisteme aanwesig is – dink hier byvoorbeeld aan die Romantiese periode in die Engelse letterkunde.
In literêr-teoretiese kringe en onder Afrikaanse literatore is daar die afgelope vyf jaar ’n ondernemende belangstelling in die ekokritiek. Die werk van navorsers soos Andries Visagie, Erika Lemmer, Reinhardt Fourie en Susan Smith kan in dié verband genoem word.
Van Niekerk sluit by vermelde tradisies aan. Sy jongste verse betrek grootliks die natuur en hy neem ’n uiters kritiese standpunt teen omgewingsvernietiging in. 
Die fokus val veral op die mens se vernietigende invloed op sy omgewing. Dit is inderdaad ’n onhoubare, hopelose en verwoeste aarde wat Van Niekerk vir ons skets in gedigte soos “2111”, “naggesig” en die trilogie “Nuwe seisoen”. 
’n Pessimistiese toekomsperspektief word gestel in “2111” waar die “geel planeet” niks meer as ’n “museumstuk in die ruim” is nie. Verder leef ons op ’n planeet wat “smag/na ’n wonderwerk” soos die spreker dit in die laaste gedig van die “Nuwe seisoen”-trilogie stel.
Van Niekerk slaag goed daarin om die Bybelse verhaal van die genesing by Betesda (Joh. 5:1-17) in verband te bring met ’n planeet wat self “voos en seer” is. Die aarde word gelykgestel aan die verlamde man by Betesda wat nooit ’n kans kry om by die helende badwater uit te kom nie. Die verskil is dat die water by die nuwe Betesda stil is – die kans dat ’n wonderwerk die aarde gaan red, is maar skraal.
In “25/12” vind ons ’n uiters geslaagde herinterpretrasie van die geboorte van Christus waar “wondervlinders/uit ’n krip by Gamoep” hul “evangelie van wit fladdering” (pragtige beeld!) verkondig, maar weens hul kort lewensverwagting dit nie op ’n volgehoue wyse kan doen nie, want hulle is grootliks “gedrewe om iewers/in die donker kontinent/met die boodskap” te sterf. Die gedig belig die kortstondige skoonheid van sekere spesies in die natuur op ’n ontroerende wyse.
In ’n aantal gedigte is daar sprake van ’n terugkeer na ’n oorsprong. 
Die verwoesting veroorsaak dat alles gaan eindig by die begin: “Pole smelt, oseane neem/Gondwanaland en Lauratis in;/gasse neem die lewe oor/en God se gees sweef oor die waters/soos aan die heel begin.” 
Dié reëls uit “Osoon” verklap een van die beperkinge van die bundel deurdat die spreker slegs ’n tradisionele, Christelike siening oor die ontstaan van die wêreld bied. Ander moontlikhede word uitgesluit. 
Dié sienswyse is ongelukkig in die meeste gedigte aanwesig en hou verband met die soms prekerige en selfregverdigende toonaard. ’n Goeie voorbeeld hiervan is die relaas van hoofman See-at-hl in die gedigreeks “Elegie vir verlore aarde”: “Ek weet: my God is jou God,/jou dag my dag, my nag jou nag;/ soos ek nou swig sal jy moet swig –/God het ’n plan met hierdie mag/waarmee jy nou die aarde skroei;”
Die beste verse in die bundel is kompak, eenvoudig en fokus op ’n saambindende idee. Goeie voorbeelde is “die sterrewag by Sutterland”, “25ste uur”, “Tuinier” en “Golden Gate”. Die meer uitgesponne verse is minder geslaagd omdat dit bloot as filosofiese mymeringe funksioneer – dit maak nie werklik ’n impak op die leser nie. 
’n Uitsondering is die langerige “Ballade van die hande”, die hoogtepunt in die derde afdeling. Die gedig handel oor die interessante en vreemde lewe van Helen Martins. 
Dit is een van die beste poëtiese response op dié figuur waarvan ek bewus is. Dit is veral die spanning tussen natuur en kultuur (en die uiteindelike versoening tussen dié twee wêrelde) wat oortuigend belig word: “So het die hande uiteindelik/die nag omhels, die uile uit die klip geroep/die eindelose donker in – die nag vir jou berei/dat jy in jou laaste uur die ontwykende lig/uit die duisternis kon bevry.”
Bleek planeet is ’n toevoeging tot die ekobewuste poësie in Afrikaans. 
Die poësie het in dié verband ’n bewusmakingsrol om te speel, maar tog moet ons waak teen belangepoësie. Dit kom soms voor of omgewingspoësie bloot ’n modegier word – ’n politiek korrekte en etiese kwessie om oor te dig. Waar is die Afrikaanse gedigte wat die groen kwessie ’n bietjie relativeer?
Van Niekerk se jongste bundel is van wisselende gehalte. Daar is uitstekende gedigte, maar ook ’n aantal haakplekke – hoogdrawende taalgebruik (“omgewe”, “geboetseer”), ondoeltreffende alliterasie (“vrugtelose vlug”, “verlangende vingers”), die oormatige gebruik van die “van”-konstruksie (“in die fleur van haar vroulikheid”) en ’n neiging tot saai, wetenskaplike taalgebruik wat veral steurend is in byvoorbeeld “Osoon”. 
Ten slotte kan die vraag gestel word: Skets die spreker met sy oorheersende pessimisme ’n volledige prentjie? 
* Neil Cochrane doseer Afrikaanse letterkunde aan Unisa.



  • boeke

    Naakte waarheid oor Bond

  • jip

    Die jeug en die V-woord

  • jip

    Klofies klop nóg ’n grote

  • boeke

    Groteske kloof tussen ryk en arm haal SA in

  • boeke

    Kwart voor skrikwekkend in dié land

  • boeke

    Nadenke oor lewe en dood

  • jip

    Ligbron se rugby en hokkie troon uit

  • jip

    Gedigte: Laat jou stem hoor

  • jip

    ‘Weird kid’ se boek betower

  • by

    Die alfabet van ironie

  • naweek

    Werk nou en geniet mooi tuin in lente

  • naweek

    Judasboom van gebied om Middellandse See

  • by

    ’n Atlas van die brein

  • naweek

    Die Stonehenge-misterie

  • leefstyl

    Heerlike feeskos vir die Paastyd

  • naweek

    Die koeël is deur die kerkies

  • naweek

    Deur die lens: Gepla met hom

  • by

    ’n Taai klap se soet nasmaak

  • naweek

    Moenie dat die twee Philips jou verwar nie

  • by

    Sokkerkoors kort nog

  • naweek

    Wen sade met jou blomfoto’s

  • naweek

    Bosmans haal top-100-lys met drie wyne

  • naweek

    Jazz in katedraal se maag

  • by

    Hou op om varke te beledig!

  • naweek

    Breëstraat die nuwe Langstraat?

  • by

    ‘Dan sê jy nog, Meneer, die vis is duur’

  • naweek

    Chenin blanc gepas vir haas enige smaaktog

  • naweek

    Wat gis?

  • motors

    Nuwe model sal koppe laat draai

  • leefstyl

    Gee jou oor aan lekker

  • leefstyl

    Eetgoed

  • leefstyl

    Soetgoed

  • leefstyl

    Drinkgoed

  • leefstyl

    Groot kuierplekke vir vroue én mans

  • motors

    Voorwieldryf vir BMW se buksie

  • motors

    In 40 jaar ry Golf steeds op suksespad

  • motors

    Landy rol nóg klippe uit jou pad

  • motors

    GLA is meer pret as prakties

  • motors

    Nuwe X-Trail lyk sommer na meneer

  • motors

    Hou kroos tevrede op lang pad

  • motors

    Die volgende Disco

  • motors

    Chinese bussies durf Toyota aan

  • motors

    Golf-eksklusiwiteit teen ’n prys 

  • motors

    Daar’s Márquez – en dan die res

  • motors

    Ricciardo se appèl kon probleme skep

  • motors

    Poulter skop modder in ander jaers se oë

  • motors

    K53 erger as sit tussen Kaapse Crusader-ondersteuners

  • motors

    Jy sal net wil voet in die hoek sit

  • motors

    Ry-entoesiaste sal gaande wees

  • motors

    Hoe kom VWSA en ABO bymekaar uit?

  • motors

    Verkeerdes nou varke in die verhaal

  • motors

    Raak persoonlik met hierdie buksie

  • motors

    Gister se heldedade bly spook

  • motors

    Huur eerder motor as koop?

  • leefstyl

    Blooskwale wat maak dat jy die dokter vermy

  • leefstyl

    Tyd dat kinders slim word: Laat hulle speel!

  • leefstyl

    Kleurige groente in tienerjare ‘kan kanker keer’

  • leefstyl

    Die vele fasette van smaak

  • leefstyl

    5 basiese smake

  • leefstyl

    Wat beïnvloed smaak?

  • leefstyl

    Mooigoed vir jou inkopielys

  • leefstyl

    Kies die regte blaaier

  • jip

    ’n ‘Loner’ wat sê net wat hy dink

  • jip

    Rooies verras Monnas

  • jip

    Monument se netbal kook

  • jip

    Drie Paastoernooie dié naweek

  • jip

    Klofies verhang bordjies teen Affies

  • Verbruikersforum

  • jip

    Uitslae

  • jip

    Viljoen kán in tienertaal skryf

  • jip

    Dié boek is nie vir tieners nie

  • jip

    Pryse wag vir wenners van gedigtekompetisie

  • jip

    Om dertig te word

  • jip

    Wetenskap, ontmoet Kuns