Johannesburg Verander Area
  • Vandag

    25°C / 13°C

    Wind 10km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 32%

  • Dinsdag

    22°C / 13°C

    Wind 18km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 32%

  • Woensdag

    21°C / 9°C

    Wind 25km/h

    Reënval 1.0mm

    Humiditeit 42%

  • Donderdag

    19°C / 7°C

    Wind 12km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 28%

  • Vrydag

    21°C / 11°C

    Wind 15km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 24%

  • Saterdag

    22°C / 9°C

    Wind 18km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 30%


By

Oor ‘Kommando’ en ander kulturele literatuur

Martiens van Bart
Vrydag 14 Junie 2013
Die gewildste biografie oor die Anglo-Boereoorlog is waarskynlik Kommando van Deneys Reitz. Van die Engelse titel, Commando, is duisende eksemplare al wêreldwyd verkoop en dit bly immergroen. Martiens van Bart vertel meer.

Die hoof van die Kaapse uitgewer Cederberg is bekend daarvoor dat hy het Louis Leipoldt se beste boeke hersien en uitgegee het. Maar adv. Trevor Emslie het ook talle ander werke wat as Africana geklassifiseer kan word, die lig laat sien.

Sy jongste publikasie is Kommando – Van perde en manne deur Deneys Reitz wat die eerste keer in 1932 in Afrikaans verskyn het as Kommando – ’n Boere-dagboek uit die Engelse Oorlog.

Dit was nog voordat die Bybel in Afrikaans verskyn het, toe Afrikaanse grammatika ’n ruwe diamant was.

Emslie het dié weergawe in 2005 heruitgegee as Kommando – ’n Boere-joernaal uit die Engelse Oorlog. Die grammatika is toe verbeter, maar die teks het steeds baie anglisismes bevat. Die jongste heruitgawe, Kommando – Van perde en manne, is nou blink gepoets deur sy oud-Afrikaansonderwyser, Hendrik (Hennie) Jansen, tot sy aftrede adjunkhoof van St. Stithians College in Johannesburg.

Die nuwe titel is inderdaad die een wat Reitz oorspronklik in 1932 vir die boek wou hê, maar sy destydse uitgewer, A.C. White, D. & U. Kie. Bpk. van Whiteco Huis in Bloemfontein, het anders besluit.

Reitz het die manuskrip in 1903 op Madagaskar saamgestel uit sy Nederlandse oorlogsdagboeke. Hy het daar in tydelike selfopgelegde ballingskap gewoon omdat hy nie onder die Britse vlag in Suid-Afrika wou leef nie. In 1929 het hy die manuskrip in Engels vertaal en in dieselfde jaar by Faber & Faber Limited, Londen, as Commando, A Boer Journal of the Boer War laat uitgee.

Daarna het hy en ene Suzanne du Plessis die teks in die ruwe Afrikaans van daardie dae oorgesit: “Die taal gedurende die Engelse oorlog deur die burgers op kommando gepraat – hul moedertaal,” skryf Reitz. Laurens van der Post het by geleentheid op Stellenbosch daarna verwys as “Vrystaatse Afrikaans, toe die taal nog vry was soos ’n perd op die veld”.

Emslie het nou ook verder gegaan deur Reitz se beskrywing van sy wedervaringe op Madagaskar as die slotafdeling, “Nadraai van die oorlog”, met drie hoofstukke, by die nuwe Kommando in te sluit. Voorheen was dit deel van die tweede boek, Trekking On, in die Reitz-trilogie, Adrift on the Open Veld.

Oor die teksgetrouheid van die huidige vertaling gaan ek my nie uitlaat nie, behalwe om te verwys na ’n gedig wat in Julie 1902 by Komatipoort deur F.W. Reitz, Deneys se pa, geskryf is en wat in die eerste twee uitgawes van Kommando in die oorspronklike Nederlands aangehaal is:

“VALE !/O Afrika! Op welke verre strand/Ik zwerven moet,/gij zijt mij ’t Beste Land,/Uw Vrijheids zon heeft tans haar licht verborgen,/maar niet voor altyd,/daar zal God voor zorgen”.

Hennie Jansen vertaal dit soos volg: “Suid-Afrika/Op watter vreemde strande jy ook mag loop,/Die toekoms vir jou is vol van hoop./Die son van vryheid mag vir ’n wyle nie meer skyn,/maar nie vir altyd; God vergeet nie ons pyn”.

In die Commando van Faber & Faber lui die gedig: “South Africa,/Whatever foreign shores my feet must tread,/My hopes for thee are not yet dead./Thy freedom’s sun may for awhile be set,/But not forever, God does not forget”.

Thomas Pringle, South African Pioneer, Poet & Abolitionist

Randolph Vigne

Een van die merkwaardigste Britse setlaars wat in 1820 na die Oos-Kaap gekom het, was die Skot Thomas Pringle (1789-1834).

Hy is in Suid-Afrika bekend as die skrywer en digter wat saam met John Fairbairn en die Kaapse drukker George Greig ’n koerant uitgegee het waarin die gesag en oordeel van die Britse goewerneur lord Charles Somerset uitgedaag is. Hoewel die driemanskap in die twis met die owerheid die onderspit gedelf het, staan hulle vandag steeds bekend as die pioniers van persvryheid in Suid-Afrika.

In 2011 het die Van Riebeeck-vereniging Pringle se nagelate briewe in ’n hardebandboek, The South African Letters of Thomas Pringle, uitgegee. Dit is saamgestel deur Randolph Vigne, beter bekend as ANC-aktivis. Hy het dit nou opgevolg met ’n biografie in sagteband, Thomas Pringle, South African Pioneer, Poet & Abolitionist. Die uitgewer is James Curry van UCT Press, Claremont.

In 270 bladsye (teenoor die 402 bladsye van die briewe-boek) word die voetspoor van Pringle van sy geboorteland, Skotland, na die Oos-Kaap, Kaapstad, Oos-Kaap, Londen en terug na Skotland gevolg. Sy oorskot is in 1970 na die Oos-Kaap gebring en in ’n kapel op sy eertydse plaas, Eildon, in die Cradock-distrik, ter ruste gelê.

Vigne het sy navorsing baie deeglik gedoen, en hy demonstreer dit op so ’n wyse dat feitlik elke sin swaar gelaai is met die magdom van inligting wat hy ingesamel het – sonder om die oningewyde leser leiding deur dié woud te gee.

Die boek vereis dus ’n grondige voorkennis van Pringle, sy tydgenote, die historiese gebeure in Suid-Afrika en in Brittanje. In teenstelling met dié boek, is die Van Riebeeck-vereniging se brieweboek aansienlik lesersvriendeliker.

Die Anglo-Boereoorlog: Joernaal, en Nuwe perspektiewe op die Anglo-BoereoorlogOnder redaksie van Rodney Constantine

Die Oorlogsmuseum van die Boererepublieke se tweede (tweetalige) uitgawe van Die Anglo-Boereoorlog: Joernaal, sowel as sy eerste (ook tweetalige) uitgawe van ’n artikel-bundel, Nuwe perspektiewe op die Anglo-Boereoorlog, het pas in Bloemfontein verskyn. Die redakteur is Rodney Constantine, kundige van die geskiedenis van die Kaapse Rebelle.

Joernaal vervang die eertydse sakformaat-publikasie Knapsak en is in A4-formaat, sagteband. Die keurige blad bevat agt opstelle, geïllustreer met foto’s, kaarte en grafika op glanspapier.

Die onderwerpe is: “An Australian Diary of the Boer War” deur W.H. Barham; “Boer Prisoners of War in India 1901-1904” deur John Ahmad; “Persoonlike ondervindings in die Bloemfonteinse konsentrasiekamp” deur A.J. (Maartens) Schönfeldt; “Monument vir die Slag van Doornkop” deur Marthinus van Bart; “Skermutseling te Gruisfontein, distrik Lichtenburg op 5 Februarie 1902” deur Tian Schutte; “Die Havenga-verslag oor verkragtings en die mites daarom” deur Jan van der Merwe; en “Stormswaeltjies: kinderherinneringe van die Tweede Vryheidsoorlog 1899-1902” deur Crena de Jager. Ook word ’n gedig, “Joseph Chamberlain”, wat Fernando Pessoa in 1902 as 14-jarige skoolseun van Durban geskryf het, geplaas. Pessoa word gereken as een van die voorste Europese digters van die 20ste eeu.

Nuwe perspektiewe op die Anglo-Boereoorlog is ook in sagteband en ietwat groter as sakformaat. Hierdie uitgawe bevat agt opstelle: “How the Royal Artillery Saved Sir Redvers Buller in South Africa” deur R.A.S. Attwood; “The Meaning of the Term Military Strategy, with Special Reference to the Anglo-Boer War” deur André Wessels; “Was die Britse proklamasies van 1900 in die Oranje-Vrystaat wettige oorlogvoering?” deur Jaco de Bruin, André Wessels en Johan Henning; “The British Blockhouses of the Anglo-Boer War” deur Johan Hattingh en André Wessels; “Lies, Damned Lies and Statistics: Statistics and the British Concentration Camps Database” deur Elizabeth van Heyningen; “The Priciples of Military Strategy” deur André Wessels; “Die stofwolk by Ysterspruit: ’n krygshistoriese evaluering van die militêre optrede van generaal Koos de la Rey voor en tydens die Slag van Ysterspruit, 25 Februarie 1902” deur A.W.G. Raath; en “Writing the Anglo-Boer War: Leo Amery, Frederick Mayrice and the History of the Second South African War” deur Peter Donaldson.

Woordeboek vir die gesondheids-wetenskappe (in hardeband en op CD)Pharos

Pharos in samewerking met die mediese fakulteit aan die Universiteit Stellenbosch het pas ’n verbeterde uitgawe van die Woordeboek vir die gesondheidswetenskappe in boekvorm en op CD die lig laat sien. Dit is ’n opvolger van die Woordeboek van Afrikaanse geneeskundeterme.

Die Engels-Afrikaans Deel II van eersgenoemde bevat naasliggende woordelyste, sinonieme of soortname en kort sinsnedes vir gebruikersvriendelikheid.

Daar is nagenoeg 30 000 terme, waarvan 8 000 herdefinieer is, 10 000 meer inskrywings as die eerste uitgawe, asook 2 000 nuwe toevoegings.

Elke Afrikaanse term is in Engels vertaal, en die Engelse indeks het Afrikaanse vertalings vir maklike naslaan. Die Latynse of Griekse stamwoorde word aangegee. Die woordeboek het ook ’n verklarende funksie. Dié hulpmiddel is gerig op voor- en nagraadse studente en praktisyns van die gesondheidswetenskappe. Taalpraktisyns en joernaliste sal dit ook nuttig vind.

Waar kry ek dié boeke?

1. Kommando: Van perde en manne (Cederberg), 021 423 5160 of emslie@law.co.za.

2.Thomas Pringle, South African Pioneer, Poet & Abolitionist, goeie boekwinkels.

3 en 4. Bestel die twee publikasies by 051 447 3447 of rodneyc@anglo-boer.co.za.5. Van Schaik en goeie boekwinkels. Ander navrae: jdevl@sun.ac.za (prof. Jan Lochner).



  • boeke

    Naakte waarheid oor Bond

  • jip

    Die jeug en die V-woord

  • jip

    Klofies klop nóg ’n grote

  • boeke

    Groteske kloof tussen ryk en arm haal SA in

  • boeke

    Kwart voor skrikwekkend in dié land

  • boeke

    Nadenke oor lewe en dood

  • jip

    Ligbron se rugby en hokkie troon uit

  • jip

    Gedigte: Laat jou stem hoor

  • jip

    ‘Weird kid’ se boek betower

  • by

    Die alfabet van ironie

  • naweek

    Werk nou en geniet mooi tuin in lente

  • naweek

    Judasboom van gebied om Middellandse See

  • by

    ’n Atlas van die brein

  • naweek

    Die Stonehenge-misterie

  • leefstyl

    Heerlike feeskos vir die Paastyd

  • naweek

    Die koeël is deur die kerkies

  • naweek

    Deur die lens: Gepla met hom

  • by

    ’n Taai klap se soet nasmaak

  • naweek

    Moenie dat die twee Philips jou verwar nie

  • by

    Sokkerkoors kort nog

  • naweek

    Wen sade met jou blomfoto’s

  • naweek

    Bosmans haal top-100-lys met drie wyne

  • naweek

    Jazz in katedraal se maag

  • by

    Hou op om varke te beledig!

  • naweek

    Breëstraat die nuwe Langstraat?

  • by

    ‘Dan sê jy nog, Meneer, die vis is duur’

  • naweek

    Chenin blanc gepas vir haas enige smaaktog

  • naweek

    Wat gis?

  • motors

    Nuwe model sal koppe laat draai

  • leefstyl

    Gee jou oor aan lekker

  • leefstyl

    Eetgoed

  • leefstyl

    Soetgoed

  • leefstyl

    Drinkgoed

  • leefstyl

    Groot kuierplekke vir vroue én mans

  • motors

    Voorwieldryf vir BMW se buksie

  • motors

    In 40 jaar ry Golf steeds op suksespad

  • motors

    Landy rol nóg klippe uit jou pad

  • motors

    GLA is meer pret as prakties

  • motors

    Nuwe X-Trail lyk sommer na meneer

  • motors

    Hou kroos tevrede op lang pad

  • motors

    Die volgende Disco

  • motors

    Chinese bussies durf Toyota aan

  • motors

    Golf-eksklusiwiteit teen ’n prys 

  • motors

    Daar’s Márquez – en dan die res

  • motors

    Ricciardo se appèl kon probleme skep

  • motors

    Poulter skop modder in ander jaers se oë

  • motors

    K53 erger as sit tussen Kaapse Crusader-ondersteuners

  • motors

    Jy sal net wil voet in die hoek sit

  • motors

    Ry-entoesiaste sal gaande wees

  • motors

    Hoe kom VWSA en ABO bymekaar uit?

  • motors

    Verkeerdes nou varke in die verhaal

  • motors

    Raak persoonlik met hierdie buksie

  • motors

    Gister se heldedade bly spook

  • motors

    Huur eerder motor as koop?

  • leefstyl

    Blooskwale wat maak dat jy die dokter vermy

  • leefstyl

    Tyd dat kinders slim word: Laat hulle speel!

  • leefstyl

    Kleurige groente in tienerjare ‘kan kanker keer’

  • leefstyl

    Die vele fasette van smaak

  • leefstyl

    5 basiese smake

  • leefstyl

    Wat beïnvloed smaak?

  • leefstyl

    Mooigoed vir jou inkopielys

  • leefstyl

    Kies die regte blaaier

  • jip

    ’n ‘Loner’ wat sê net wat hy dink

  • jip

    Rooies verras Monnas

  • jip

    Monument se netbal kook

  • jip

    Drie Paastoernooie dié naweek

  • jip

    Klofies verhang bordjies teen Affies

  • Verbruikersforum

  • jip

    Uitslae

  • jip

    Viljoen kán in tienertaal skryf

  • jip

    Dié boek is nie vir tieners nie

  • jip

    Pryse wag vir wenners van gedigtekompetisie

  • jip

    Om dertig te word

  • jip

    Wetenskap, ontmoet Kuns