Johannesburg Verander Area
  • Vandag

    24°C / 12°C

    Wind 11km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 34%

  • Dinsdag

    22°C / 12°C

    Wind 17km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 32%

  • Woensdag

    20°C / 10°C

    Wind 17km/h

    Reënval 1.2mm

    Humiditeit 44%

  • Donderdag

    21°C / 8°C

    Wind 15km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 24%

  • Vrydag

    21°C / 9°C

    Wind 15km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 25%

  • Saterdag

    22°C / 8°C

    Wind 13km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 27%


Leon Rousseau

Onder vier oë: Altyd stewig in beheer

Saterdag 29 Junie 2013
Die uitsaailegende Verna Vels het verlede maand 80 geword. Leon Rousseau het met haar gesels.
Verna Vels in haar huis in Brixton, Johannesburg. Foto: Nelius Rademan

Die jaar is 1939. ’n Verskriklike oorlog lê om die draai, maar op die Vrystaatse dorpie Reitz is alles rustig. Dr. Johnny Mohr se Chrysler het pas die hoofstraat verlaat. By Mohr is sy vrou, hul dogtertjie, Myrna, haar beste maatjie, die sesjarige Verna Vels, en dié se ouers.

Hulle vat die 30 myl-sinkplaatpad na Bethlehem om na Snow White te gaan kyk.

Walt Disney het 5 000 kunstenaars en tegnici in sy ateljees gehad om uiters versigtig, nie op papier nie, maar op glas, die derduisende volkleurskilderye te maak en te verwerk wat vir die wêreld se eerste volwaardige tekenprent in volkleur nodig was.

Digitale kortpaaie het nog ver in die toekoms gelê.

Elke kind wat Snow White and the Seven Dwarfs gesien het, ek inkluis, is verstom deur ’n prent wat sy tyd ver vooruit was. Verna ook; maar die afskuwelike heks wat Sneeuwitjie na haar skuilplek by die kabouters volg en haar ’n vergiftigde appel aanbied, het haar nagte lank laat wakker lê. Veel later sou Verna ’n heksie skep wat geen kind kan bang maak nie. Hieroor later meer.

Verna Vels was haar lewe lank ’n beskeie mens, ’n Israeliet sonder bedrog, maar stewig in beheer van haar eie lewe. So het ek haar leer ken toe ons in 1965 by Human & Rousseau die eerste Liewe Heksie-boeke uitgegee het en so was sy nog toe ek haar vir hierdie artikel in haar huis in Brixton gaan besoek het.

Brixton is nie Johannesburg se deftigste buurt nie, maar “dit grens aan Auckland Park en dis naby die SAUK, die universiteit en die hospitaal”, sê sy.

Van die drie was die SAUK maar altyd vir jou die belangrikste, sê ek, en dit gee sy geredelik toe. “Daar is eintlik geen ander werk waarvan ek iets weet nie.”

Sy wou aanvanklik joernalis word, maar in die laaste jaar van haar letteregraad aan Tuks het sy ’n omroeperstoets by die SAUK afgelê en geweet waar sy wil gaan werk. Daardie werk het sy lewenslank gedoen.

Die laaste van haar drie hoofvakke – Afrikaans-Nederlands, Engels en kunsgeskiedenis – het sy in November 1954 geskryf en twee weke later is sy as omroeper in Durban aangestel, waar haar dorpsgenote Monica Breed en Alewyn Lee reeds gewerk het. Ook ander bekendes soos Bosman de Kock, John van der Berg en Hein Toerien het sy spoedig by die SAUK in Durban leer ken.

Jou lekkerste werktyd?

“Hulle was omtrent almal vir my lekker,” sê sy. “Maar ’n baie besondere een was toe ek van Durban na Johannesburg verplaas is en Vrouerubriek moes behartig. Jy weet, daar was daardie dae nie baie geleenthede vir vroue nie. Baie mans het ons in die eerste plek as huisvroue gesien en gedink ’n program vir vroue moet nét oor resepte en kinders grootmaak gaan. Vroue het ’n baie breë belangstellingsveld selfs toe al gehad.”

Maar dit was nie al wat jy toe gedoen het nie.

“Nee, hoewel Vrouerubriek ’n daaglikse program was en dit hou ’n mens baie besig. In dié tyd het Bep van der Merwe Vir die kleinspan uit Pretoria aangebied.”

Elizabeth van der Merwe? Sy’t wonderlike kinderrympies vir Human & Rousseau geskryf.

“Dis dieselfde een. Toe vra sy my om ’n storie te skryf waarin kinders kan kennis maak met die instrumente van die orkes. So het Liewe Heksie en die orkes ontstaan. Die kinders het dit blykbaar geniet en ek kan maar net hoop hulle het darem iets van die instrument agtergekom, want Heksie wou geen instrument bespeel nie, sy wou net sing. Liewe Heksie en die orkes was die eerste in die eerste volwaardige reeks Liewe Heksie-stories. Daarna het ek nog vyf of ses reekse vir die radio geskryf.”

Enter Human & Rousseau, dink ek, omstreeks 1965?

“Dis reg. Die eerste van die ewe kleinerige versamelbundels het in daardie jaar verskyn. Daar was ook twee groter versamelings. En heel laaste nog ’n groot omnibus” (37 jaar later, in 2002).

Toe ek by Human & Rousseau was, was Liewe Heksie van ons heel beste verkopers. Bly sy gewild?

“Ek dink so. Al die boeke word gereeld herdruk en die omnibus was ’n groot sukses. Albei boeke wat in hierdie eeu verskyn het, is in hul sewende druk. Intussen was daar nog Liewe Heksie-plate ook, ons het hulle langspelers genoem, van 1968 af.”

Ek onthou die plate baie goed. Maar die opwindendste was seker vir jou die TV-reekse.

“Opwindend, maar nie maklik nie. Ek het self die stories vir TV verwerk en TV was toe nog ’n betreklik nuwe medium. Jy besef gou hoe geduldig papier is. In die boeke was daar geen einde aan wat die karakters kon doen nie, maar met die visuele beeld moes ’n mens wel deeglik rekening hou met die beperkings van die poppe wat die stories moes vertel.”

Die poppe was pragtig. Wat noem ’n mens daardie soort pop?

“Ons het hulle staafpoppe genoem, om hulle te onderskei van handpoppe.”

Ek het die stel in jul ateljee kom bekyk. Dit was toweragtig.

“Daarvoor moes ons die SAUK se modelbou-afdeling bedank. En die rekwisiete, soos Karel Kat se motor en die helikopter, was enige kind se droom. Ons het die eerste reeks van 26 episodes in 1978 gemaak. Dit was so ’n groot sukses dat nog ’n reeks van 26 in 1982 gevolg het.”

Die evolusie van Liewe Heksie: Eers oor die radio, toe in gedrukte vorm, daarna op plate, uiteindelik as poppespel oor TV. En nou, die ultimate . . .

“Nou is daar ’n maatskappy wat ’n animasie-weergawe van Liewe Heksie wil vervaardig, maar dis ’n langdurige proses; ons werk al nege jaar daaraan en ek het onlangs die vyfde konsep vir ’n draaiboek voltooi. Op die oomblik staan dit stil omdat geld in die resessie so skaars is. Die werk wat ek wel al aan ’n paar tekste vir animasie gedoen het, is baie opwindend, want animasie bied talle moontlikhede en die storie kry ’n heel nuwe aanskyn.”

Niemand kan sê jy is nie vir jou harde werk beloon nie. Al die opwinding, die menigte pryse . . .

“Dis nie net die pryse nie, dis die kinders en hul ouers se mooi woorde. Dis ’n groot vreugde. En die geesdrif oor die DVD’s van die TV-reeks duur voort.”

In die laat 1960’s was jy ook in Nederland.

“Daar was ’n uitruilskema tussen ons en hulle. Ek het ’n jaar daar gewerk, by die Wêreldomroep in Hilversum, dit was in 1968. Hulle het elke dag ’n program in Afrikaans uitgesaai en ek en my kollega Pieter Spaarwater moes stof daarvoor soek. Onderhoude met beroemdes soos A. Roland Holst en Jan Greshof. En Annie Schmidt. En Corrie ten Boom. Heerlike dae!”

Dit was net agt jaar voor TV.

“Net agt jaar, maar dit was nie maklik om daarby uit te kom nie. Dr. Albert Hertzog, die minister, het nie lus gevoel vir ‘die kassie’ nie. ’n Paar van ons het vir TV betoog, een jaar op ’n soort maskerbal by die SAUK. Ons het allerlei slagspreuke uitgedink.”

En die owerheid? Geen nagevolge nie?

“Mnr. Douglas Fuchs was toe direkteur-generaal en hy het gelukkig ook gedink dit is snaaks. En toe kry ons ’n prys vir ons poging boonop. Teen 1974, met twee jaar voor D-dag, het ons vir TV begin beplan en programme begin opstel. Ek was nóú daarby betrokke. Ook programme in die buiteland aangekoop.”

Kraaines en Wielie Walie het mos onder jou leiding ontstaan.

“Ja, maar ek het hoogs talentvolle regisseurs gehad. By Kraaines was dit mense soos Awie Bosman, Jan Horn en Leonora Nel, en Wielie Walie was Louise Smit se baba. Karakters soos Bennie Boekwurm, Karel Kraai en Sarel Seemonster was almal haar geesteskinders.”

En wie was die stem van Bennie Boekwurm? Om te swyg oor die stem van Liewe Heksie en Blommie Kabouter . . .

“Dit was ek. Al drie. In 1983 het ek programdirekteur van TV1 (Afrikaans) geword. Dit was die hoogste pos wat ’n vrou toe nog ooit by die SAUK beklee het. Dit was ander tye. Eintlik was Liewe Heksie die belangrikste vrou. Een koerant het selfs gespot sy gaan nou die ‘nies’ lees.”

Om al jou pryse te noem: ’n Artes van die SAUK vir jou bydrae tot die uitsaaiwese. Die Tienie Holloway-medalje vir kleuterlektuur van die Akademie. ’n Erepenning van Unisa, ook vir kleuterlektuur. ’n Laureata-toekenning van Tuks Alumni. En toe jy nou in 1993 aftree, op 60, was dit nie die laaste sien nie.

“ ’n Mens bly maar besig. Ek reis baie. En toe 7de Laan in 2000 begin het, het Danie Odendaal en Annie Basson my gevra om te help. Eers meestal met die storielyn. Van 2001 af werk ek twee dae in die week as toesighoudende regisseur. Lekker werk. Maar jy moet by die sepie betrokke raak om te besef dis nie net maanskyn en rosegeur nie. Streng dissipline, ekstra harde werk. As net een speler of lid van die produksiespan laat slap lê, is die hele rooster daarmee heen.”

In die loop van ons lang gesprek in Verna se huis was haar huiswerker, Francina, gedurig in die kombuis besig en haar twee hondjies oral. “Sisi en Vicky regeer die plek,” sê Verna. Miskien soms, maar daar is geen twyfel oor wie stewig in beheer is nie.

• Rousseau is ’n skrywer en oud-uitgewer.



  • spotprent

    Spotprent, 21 April 2014

  • rubrieke

    Die sprong van Paashaas tot Hefner-‘bunny’

  • rubrieke

    André le Roux: Kultuur word ‘heilige kraal’

  • voorblad

    Beeld se voorblad op Maandag, 21 April 2014

  • hoofartikels

    SAUK moet álmal dien, nie net ANC

  • briewe

    Rade van dorpe, stede mág niks doen

  • briewe

    Gee SA musici ook erkenning

  • Verbruikersforum

  • briewe

    Zuma hét geen rede om te stres

  • briewe

    Onsinnig om dít met stem te doen

  • Wat sê jy? Stuur ’n SMS na 45571

  • rubrieke

    Nie alles is pluis ná dié ooreenkoms

  • spotprent

    Spotprent 17 April 2014

  • aktueel

    Cosatu-skikking verkiesingsfoefie

  • hoofartikels

    ANC flous niemand met gesloer

  • Beeld se voorblad vir Donderdag, 17 April 2014

  • rubrieke

    Ek dank die God van Pase

  • rubrieke

    Dié kolommekleinskrif suigmy in maalkolk

  • briewe

    Stem Nee-veldtog: Ganôg es ganôg

  • rubrieke

    Kies jy BP of kies jy liewer GvB?

  • briewe

    Loftus dalk net op ’n dag dolleeg

  • briewe

    Stembriewe moet dalk gewysig word

  • briewe

    Ál meer boere aan moord uitgelewer

  • Wat sê jy?

  • So sê Beeld-lesers op Facebook en Twitter

  • sielsgoed

    Goeie Nuus

  • sielsgoed

    Uit die Woord

  • briewe

    Dit is die groter prentjie wat tel

  • briewe

    Onthou wie die skurk in die verhaal is

  • spotprent

    Spotprent 16 April 2014

  • aktueel

    Vurk in die pad is hier

  • hoofartikels

    Stem is te belangrik om te bederf

  • voorblad

    Beeld se voorblad vir Woendag, 16 April 2014

  • rubrieke

    Wilhelm Jordaan: Afsku, want ek doen mee aan Oscar-‘show’

  • rubrieke

    Jaco Strydom: Kerke moet tot bekering kom

  • briewe

    Bedorwe stem is werklik ’n vrot keuse

  • briewe

    Eers verafgod en nou verskeur

  • briewe

    Nel se styl van ondervra nie uniek

  • Vir wie gaan ek stem? Nugter weet!

  • briewe

    Stem tog teen die korrupte spul

  • Wat sê jy?

  • So sê Beeld-lesers op Facebook en Twitter

  • spotprent

    Spotprent 15 April 2014

  • aktueel

    Grond: Kan kiesers DA glo?

  • hoofartikels

    Staking se tol word te hoog

  • voorblad

    Beeld se voorblad vir Dinsdag, 15 April 2014

  • rubrieke

    Jonathan Jansen: Adv. Nel leer SA gevaarlike les

  • rubrieke

    Wat alle mans oor vroue moet weet

  • briewe

    Tyd vir groter duidelikheid oor regte

  • briewe

    SAUK: Waarom swyg werknemers?

  • briewe

    Só koop die ANC nou skielik stemme

  • briewe

    Inkwisisie en die Oscar-hofsaak

  • briewe

    SA howe het lankal getransformeer

  • briewe

    Regspatrone in apartheid nie só sleg

  • Wat sê jy?

  • So sê Beeld-lesers op Facebook en Twitter

  • sielsgoed

    Uit die Woord

  • sielsgoed

    Goeie Nuus

  • briewe

    Op 7 Mei sal ek in die ry gaan staan

  • voorblad

    Beeld se voorblad vir Maandag 14 April 2014

  • spotprent

    Spotprent 14 April 2014

  • Wat sê jy? Stuur ’n SMS na 45571

  • briewe

    Saterdag-Beeld is ’n wenner!

  • briewe

    Raak ontslae van Naka ‘Vrotskie’

  • hoofartikels

    Ander reëls geld in ’n strafhof

  • rubrieke

    André le Roux: Kleinlikheid oor titel wys JZ uit

  • briewe

    Viktimisasie-klag teen Nel is vreemd

  • briewe

    Moordsaak gaan oor ego’s, nie Oscar

  • briewe

    Dr. Landman, die regter sal besluit

  • rubrieke

    Blou Willem: Destyds was dit óf Nat óf Sap, Ford of Chev

  • voorblad

    Beeld se voorblad vir Saterdag 12 April 2014