Johannesburg Verander Area
  • Vandag

    23°C / 12°C

    Wind 9km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 42%

  • Saterdag

    25°C / 12°C

    Wind 4km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 32%

  • Sondag

    25°C / 13°C

    Wind 10km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 35%

  • Maandag

    24°C / 12°C

    Wind 12km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 39%

  • Dinsdag

    22°C / 12°C

    Wind 17km/h

    Reënval 0.0mm

    Humiditeit 36%

  • Woensdag

    22°C / 10°C

    Wind 20km/h

    Reënval 1.0mm

    Humiditeit 38%


Kommentaar en ontleding: Die trek na volksbesef

Maandag 02 September 2013
Die simboliese gedenktrek van ossewaens het verlede maand 75 jaar gelede begin. Dana Snyman het gaan kyk waaroor dit gegaan het.

Op die meeste dorpe in die land sien jy nog die monumente op ’n plein of in ’n park. Soms is daar ’n Bybelvers op of ’n aanhaling uit ’n patriotiese Afrikaanse gedig.

Kyk jy fyner, sal jy sien dit is in 1938 onthul.

In 1938 is waarskynlik meer monumente in dié land opgerig en onthul as in enige jaar tevore of daarna.

Dit is omdat 1938 die jaar was van die Simboliese Ossewatrek, een van die grootste gebeurtenisse in die Afrikanergeskiedenis. Nege waens, elk met sy eie naam, het deelgeneem aan die trek, wat in Augustus in Kaapstad begin en op 16 Desember in Pretoria met die hoeksteenlegging van die Voortrekkermonument geëindig het.

Op pad het honderde, op party plekke selfs duisende, mense die waens gevolg. Party het Voortrekkerklere gedra. Enkeles het glo die waens gesoen en bewoë geraak. Blindes is nader gelei om die waens te bevoel. Siekes en swakkes is op hul beddens uitgedra om alles te sien. En daar was gebede. En toesprake. En koorsang. En volkspele.

Sommige geskiedkundiges beweer selfs die gewoonte van Afrikaners in die stede en op dorpe om tuis vleis te braai, het met die 1938-feeste begin – ter nabootsing van die Voortrekkers, wat hul maaltye in die veld berei het.

Baie stede en dorpe se straatname is tydens die 1938-trek verander. Die hoofstrate het in 1938 ander name gekry: Voortrekkerstraat of Eeufeesstraat of Louis Trichardtstraat, sulke name.

Dit alles het vanjaar 75 jaar gelede gebeur; tog word die Simboliese Ossewatrek vanjaar nêrens herdenk nie. Kinders leer ook nie meer in geskiedenis op skool van die trek nie. Dis asof die trek nooit gebeur het nie.

Is dit omdat die Simboliese Ossewatrek te doen gehad het met die opkoms van Afrikanernasionalisme, wat in die apartheidstyd ’n hoogtepunt bereik het?

Om die Simboliese Ossewatrek beter te verstaan moet jy weet hoe dit in 1938 in die land was.

In 1938 was die Afrikaners verarm en polities verdeeld. Hoewel dit al meer as 30 jaar ná die Anglo-Boereoorlog was, is die gevolge van die oorlog steeds gevoel, veral ekonomies. Baie oudstryders het hul herinneringe aan die oorlog nog as te pynlik bestempel om openlik daaroor te praat.

• • •

Die gemiddelde Afrikaner was ingetoë en onseker van homself wat volksake betref het.

En toe vind die trek plaas.

Die moontlikheid van só ’n simboliese trek is die eerste keer in 1937 op ’n kongres van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) op Hartenbos genoem. Henning Klopper, voorsitter van die ATKV se uitvoerende raad, was die groot dryfkrag agter die trek.

’n Simboliese trek, het Klopper geredeneer, sou die mees gepaste manier wees om die Groot Trek van 100 jaar tevore te herdenk.

Tog het hy nie gedink dit sou so ’n sentrale gebeurtenis in ons geskiedenis word nie.

“Selfs ook nie aan die begin van 1938, toe die trek weer ter sprake gekom het, kon die organiseerders ’n denkbeeld van die werklike uitwerking van die trekgedagte voorsien nie,” skryf Klopper in die amptelike Gedenkboek wat oor die trek verskyn het. “Soos ’n kiem het die gedagte in die wieg van sy geboorte gesluimer.”

Op 8 Augustus 1938 het twee ossewaens – die Andries Pretorius en die Piet Retief – uit Kaapstad vertrek. Sowat 25 000 mense het die waens in Adderleystraat afgesien.

“Die trek het begin,” was Klopper se woorde voordat die waens begin beweeg het.

“Hy is in die naam van God begin.”

Die eerste skof was slegs tot in Goodwood, waar die eerste van vele monumente opgerig en onthul is.

Die legendariese joernalis Schalk Pienaar is deur Die Burger gestuur om saam te trek tot in Pretoria en heelpad verslag te doen.

• • •

“Vanaf die standbeeld van Van Riebeeck het duisende motors drie in gelid die ossewaens gevolg op hul trek na die Noorde,” skryf Pienaar in Die Burger van 9 Augustus 1938.

“Niemand kon hom ’n denkbeeld vorm van die reuse-skare wat die aand op Goodwood sou saamdrom nie.”

Die volgende dag het die waens tot in die Paarl gevorder.

Dit was toe al duidelik dat twee waens te min sou wees, want oral op pad het mense briewe van ondersteuning en waardevolle stukke uit die Voortrekkertyd na die waens gebring. Dit kan by die Voortrekkermonument gebêre word, het hulle geredeneer.

Oom Jan Phillips, ’n wamaker van die Paarl, het toe nog ’n wa, die Hendrik Potgieter, aan die trekgeselskap geskenk om as ’n poswa te dien.

Daarna is die waens al hoe dieper die binneland in.

Intussen is op ander plekke in die land besluit om waens in te span en dan iewers by die hoofroete aan te sluit.

’n Wa het selfs deur Namakwaland en Boesmanland getrek.

• • •

Op 26 Augustus 1938 is ’n paartjie, Danie Bouwer en Hettie Viviers, op Hartenbos vir die eerste keer tussen die waens getroud.

Later is nog paartjies op die trek by die waens getroud. Kinders is ook gedoop. Party het ’n naam soos Eufesia gekry. Daar was glo ook ’n paar Ossewania Kakebenias.

Oral in die land het mans hul baard laat groei. Op Kamieskroon het oom Daantjie Rossouw van Piketberg amper sy baard verloor.

“Oom Daantjie kan op ’n weelderige baard aanspraak maak,” skryf Dirk Mostert in die Gedenkboek. “Maar hy was gisteroggend amper sy baard kwyt. Hy het op die grond onder ’n wa gelê en slaap. ’n Boklam het naby hom kom staan en die stoppels op oom Daantjie se gesig betrag, nader gesluip, een poot in oom Daantjie se oor geplant en ’n bekvol van die baard geproe.”

Op die ou end het nege waens aan die trek deelgeneem.

Die trek het ’n golf van geesdrif ontlok wat saam met die waens gespoel het. Kranse is op grafte van Afrikanerhelde gelê. Oudstryders van die Anglo-Boereoorlog het oor hul ervarings begin gesels. Volksliedjies uit die FAK se bundel is oral gesing.

“ ’n Mens kan sê dat die hele volk soos een man feesgevier het,” skryf Schalk Pienaar. “En die volk het besef dat hy ’n volk is. Daarom is dit in ons geskiedenis so ’n belangrike gebeurtenis.”

Oral in die land sien jy nog die monumente, ja. Party is erg verniel.

Nooit weer sal die Afrikaners so saamstaan nie. Ons is nou op ’n ander, waarskynlik moeiliker, trek – die groot trek deur die ruimtes wat tussen mense bestaan.

• Snyman is ’n skrywer.



  • spotprent

    Spotprent 17 April 2014

  • aktueel

    Cosatu-skikking verkiesingsfoefie

  • hoofartikels

    ANC flous niemand met gesloer

  • Beeld se voorblad vir Donderdag, 17 April 2014

  • rubrieke

    Ek dank die God van Pase

  • rubrieke

    Dié kolommekleinskrif suigmy in maalkolk

  • briewe

    Stem Nee-veldtog: Ganôg es ganôg

  • rubrieke

    Kies jy BP of kies jy liewer GvB?

  • briewe

    Loftus dalk net op ’n dag dolleeg

  • briewe

    Stembriewe moet dalk gewysig word

  • briewe

    Ál meer boere aan moord uitgelewer

  • Wat sê jy?

  • So sê Beeld-lesers op Facebook en Twitter

  • sielsgoed

    Goeie Nuus

  • sielsgoed

    Uit die Woord

  • briewe

    Dit is die groter prentjie wat tel

  • briewe

    Onthou wie die skurk in die verhaal is

  • spotprent

    Spotprent 16 April 2014

  • aktueel

    Vurk in die pad is hier

  • hoofartikels

    Stem is te belangrik om te bederf

  • voorblad

    Beeld se voorblad vir Woendag, 16 April 2014

  • rubrieke

    Wilhelm Jordaan: Afsku, want ek doen mee aan Oscar-‘show’

  • rubrieke

    Jaco Strydom: Kerke moet tot bekering kom

  • briewe

    Bedorwe stem is werklik ’n vrot keuse

  • briewe

    Eers verafgod en nou verskeur

  • briewe

    Nel se styl van ondervra nie uniek

  • Vir wie gaan ek stem? Nugter weet!

  • briewe

    Stem tog teen die korrupte spul

  • Wat sê jy?

  • So sê Beeld-lesers op Facebook en Twitter

  • spotprent

    Spotprent 15 April 2014

  • aktueel

    Grond: Kan kiesers DA glo?

  • hoofartikels

    Staking se tol word te hoog

  • voorblad

    Beeld se voorblad vir Dinsdag, 15 April 2014

  • rubrieke

    Jonathan Jansen: Adv. Nel leer SA gevaarlike les

  • rubrieke

    Wat alle mans oor vroue moet weet

  • briewe

    Tyd vir groter duidelikheid oor regte

  • briewe

    SAUK: Waarom swyg werknemers?

  • briewe

    Só koop die ANC nou skielik stemme

  • briewe

    Inkwisisie en die Oscar-hofsaak

  • briewe

    SA howe het lankal getransformeer

  • briewe

    Regspatrone in apartheid nie só sleg

  • Wat sê jy?

  • So sê Beeld-lesers op Facebook en Twitter

  • sielsgoed

    Uit die Woord

  • sielsgoed

    Goeie Nuus

  • briewe

    Op 7 Mei sal ek in die ry gaan staan

  • voorblad

    Beeld se voorblad vir Maandag 14 April 2014

  • spotprent

    Spotprent 14 April 2014

  • Wat sê jy? Stuur ’n SMS na 45571

  • briewe

    Saterdag-Beeld is ’n wenner!

  • briewe

    Raak ontslae van Naka ‘Vrotskie’

  • hoofartikels

    Ander reëls geld in ’n strafhof

  • rubrieke

    André le Roux: Kleinlikheid oor titel wys JZ uit

  • briewe

    Viktimisasie-klag teen Nel is vreemd

  • briewe

    Moordsaak gaan oor ego’s, nie Oscar

  • briewe

    Dr. Landman, die regter sal besluit

  • rubrieke

    Blou Willem: Destyds was dit óf Nat óf Sap, Ford of Chev

  • voorblad

    Beeld se voorblad vir Saterdag 12 April 2014